Skąd nazwa i historia szlaku
Zamki Jury stoją na wapiennych ostańcach, trudno dostępnych skałach wystających ponad okolicę. Stąd nazwa „orle gniazda”, przypisywana pisarzowi Adolfowi Dygasińskiemu. Większość warowni powstała lub została rozbudowana w XIV wieku za Kazimierza Wielkiego jako linia obrony na granicy ze Śląskiem.
Pomysł szlaku łączącego zamki zgłosił w 1927 roku geograf Stanisław Leszczycki, a pierwszy odcinek w okolicach Ojcowa oznakowano w 1930 roku. Dzisiejszy przebieg z Krakowa do Częstochowy wytyczył w latach 1948–1950 prof. Kazimierz Sosnowski.
Przebieg szlaku: zamki po kolei
Od Krakowa na północ szlak prowadzi przez:
- Korzkiew: odbudowany zamek nad Doliną Korzkiewki (Zamek w Korzkwi),
- Ojców: ruiny zamku Kazimierza Wielkiego i Dolina Prądnika (Ojcowski Park Narodowy),
- Pieskowa Skała: renesansowy zamek-muzeum i Maczuga Herkulesa (Zamek Pieskowa Skała),
- Rabsztyn: ruiny zamku pod Olkuszem (Zamek Rabsztyn),
- Bydlin: ruiny zamku przebudowanego na kościół (Zamek w Bydlinie),
- Smoleń: ruiny zamku Pilcza w rezerwacie przyrody (Zamek Pilcza),
- Pilica: zamek-pałac,
- Ogrodzieniec: największe i najsłynniejsze ruiny Jury (Zamek Ogrodzieniec),
- Morsko: niewielkie ruiny zamku Bąkowiec,
- Bobolice: zamek odbudowany od podstaw (Zamek Bobolice),
- Mirów: ruiny w trakcie odbudowy (Zamek Mirów),
- Olsztyn: malownicze ruiny z wieżą nad Częstochową (Zamek Olsztyn).
Po drodze szlak mija też rezerwat Sokole Góry i Złoty Potok.
Jak podzielić szlak na etapy
Szlak liczy ok. 160–164 km (źródła podają od 158 do 169 km — zależnie od pomiaru i lokalnych przełożeń). Przy dziennych odcinkach 13–28 km da się go przejść w 9 dni. Szybsi łączą etapy 3+4 i 5+6 i kończą w 7 dni. Poniżej przykładowy plan z Krakowa do Częstochowy, z noclegami w miejscowościach na końcu każdego dnia:
| Dzień | Etap | Dystans | Po drodze |
|---|---|---|---|
| 1 | Kraków (Krowodrza Górka) – Pieskowa Skała | ok. 25 km | Zielonki, Pękowice, Prądnik Korzkiewski, Ojców (Dolina Prądnika) |
| 2 | Pieskowa Skała – Jaroszowiec | ok. 28 km | Sułoszowa, Januszkowa Góra, Rabsztyn |
| 3 | Jaroszowiec – Smoleń | ok. 17 km | Golczowice, Bydlin, Zawadka |
| 4 | Smoleń – Podzamcze | ok. 13 km | Pilica, Kocikowa |
| 5 | Podzamcze – Podlesice | ok. 14 km | Karlin, Żerkowice, Morsko |
| 6 | Podlesice – Mirów | ok. 13 km | Zdów, Bobolice |
| 7 | Mirów – Złoty Potok | ok. 16 km | Niegowa, Moczydło, Ostrężnik |
| 8 | Złoty Potok – Olsztyn | ok. 16 km | Zrębice, rezerwat Sokole Góry |
| 9 | Olsztyn – Częstochowa (Stary Rynek) | ok. 17 km | Góry Towarne |
Kilometraże są przybliżone (na podstawie relacji z przejść szlaku i śladu GPS). Z dojściami do noclegów i sklepów wychodzi zwykle kilkanaście kilometrów więcej.
Najciekawsze odcinki na jeden dzień
- Ojców – Pieskowa Skała: ok. 8 km (2–2,5 h) Doliną Prądnika, z podejściem przez Grodzisko,
- Podzamcze (Ogrodzieniec) – Morsko – Podlesice: ok. 14 km wśród skałek, z Zamkiem Ogrodzieniec na starcie,
- Podlesice – Bobolice – Mirów: ok. 13 km, finał Grzędą Mirowską między Bobolicami a Mirowem,
- Złoty Potok – Olsztyn: ok. 16 km przez rezerwat Sokole Góry do Zamku Olsztyn.
Noclegi na trasie
Baza noclegowa jest najgęstsza w Ojcowie i okolicach Pieskowej Skały, w Podzamczu (Ogrodzieniec), w Podlesicach, Mirowie i Bobolicach, w Złotym Potoku i w Olsztynie. Na odcinku Rabsztyn – Smoleń wybór jest mniejszy, więc tam rezerwuj z wyprzedzeniem albo nocuj w Olkuszu lub Pilicy. Więcej w naszym przewodniku Noclegi na Jurze.
Utrudnienia: według komunikatu na stronie jura.slaskie.travel budowa obwodnicy Zawiercia (Kromołów – Kroczyce) utrudnia przejście między Karlinem a Żerkowicami. Idź zgodnie ze znakami tymczasowymi i sprawdź aktualne komunikaty przed wyjściem.
Szlak rowerowy
Równolegle biegnie Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd o długości ok. 190 km, wytyczony w 1999 roku (część małopolska ok. 86 km). Prowadzi spokojnymi asfaltami, szutrami oraz drogami leśnymi i polnymi. Na piaszczystych odcinkach przydadzą się szersze opony — najlepiej rower trekkingowy, gravel lub MTB.
Uwaga: trasa rowerowa nie pokrywa się z pieszą. Od strony Częstochowy prowadzi przez Olsztyn, Złoty Potok, Mirów i Bobolice, Podzamcze, Smoleń, Bydlin i Rabsztyn, ale dalej skręca na Olkusz, Racławice, Czernę i Krzeszowice, z Zamkiem Tenczyn w Rudnie. Ominiesz więc Ojców i Pieskową Skałę — warto do nich podjechać osobno. Z Rabsztyna niedaleko jest Pustynia Błędowska.
Praktyczne porady
- Mapy i ślady GPX udostępnia Związek Gmin Jurajskich na orlegniazda.pl. Przyda się też aplikacja z mapą offline.
- Noclegi warto rezerwować z wyprzedzeniem w sezonie, szczególnie w Ogrodzieńcu i Ojcowie.
- Transport: oba końce szlaku to duże węzły kolejowe. Po drodze najwygodniej dojechać pociągiem do Zawiercia (Ogrodzieniec) albo busem do Olkusza (Rabsztyn).
- Przed wyjściem sprawdź komunikaty na orlegniazda.pl, bo na niektórych odcinkach bywają objazdy.